محمد رياض
42
احوال و آثار واشعار مير سيد على همدانى ( با شش رساله ) ( فارسى )
آشاميدن در قلمرو وى را بر نفس مبارك حرام كردند . في الحال در مسجد نشستند وفرمودند كه اين ملك خداست وسامان درست كردند وبطى مكان بركوه پيرينجال رسيدند » ظاهر است كه از كوه پيرينجال ، براه پاخلى وارد كشمير شدند زيرا اين راه مناسب وكوتاه وهموارتر بوده است . در نزهة الخواطر وبهجة المسامع والنواظر مينويسد : « . . . فلما عادالى خراسان وقع الخلاف بينه وبين الأمير كوركانى في معنى الحكمة . . . » ميرزا أكمل الدين كامل بدخشى كشميرى ( م 1231 ه ) كه چندد استان از زندگانى مير سيد على همداني وبزرگان ديگر را برشته نظم كشيده در جايى ميفرمايد : گرنه تيمور شور وشر كردى * كي أمير اين طرف گذر كردى ؟ خلاصه بحث ما اينست كه اگرچه على همداني براي تبليغ در خطهء كشمير علاقهء وافر داشته وبقول بعضىها از طرف خداوند متعال ورسول أكرم ( ص ) براي اين كار مأمور شده ، ولى از روى علل ظاهري در نتيجهء برخورد بأمير تيمور گوركانى ، به كشمير مهاجرت كرده است . أرادت تيمور به على همداني ؟ مرحوم أستاذ سعيد نفيسى در ذكر مزار على همداني نوشتهاند : . . . بناى آن از تيمور گوركانى است وسنگ يشم سياهى بر آن است مانند همان سنگى كه بر قبر تيمور در سمرقند قرار دارد « 120 » » همانطور بعضىها نوشتهاند كه أمير تيمور گوركانى نسبت به على همداني أرادت ورزيده است . « 121 » اينگونه قولها قانعكننده نيست . البتة اگر مزار على همداني را يكى از جانشينان تيمور بنا كرده باشد جاى تعجب نيست . ولى أمير شاهرخ بن تيمور ( 812 - 850 ه ) هم نسبت بمريدان على همداني خشونت وسختى تمام روا داشته ومريد عزيز وخليفهء سيد ، خواجة اسحق عليشاهى ختلانى بأمر همين سلطان در سال 826 ه بقتل رسيده است . وكيفيت برخورد نوربخشىها با وى هم معروف است بنابراين شايد اين مزار را پادشاهى مؤخر بنا كرده است .
--> ( 120 ) - تاريخ نظم ونثر فارسي در إيران ودر زبان فارسي ، جلد دوم ه ص 753 - 754 . ( 121 ) - طرائق الحقائق ، جلد دوم ، ص 478 .